Snelmenu

Eric Smit, oprichter Follow the Money 
 
 
“Ik ga niet de zoveelste opsomming geven over de rampspoed van de journalistiek. Dat de wakkerste krant van Nederland sinds haar bestaan 40% van haar abonnees is kwijtgeraakt. Het AD is gehalveerd en de regionale kranten hebben het nog zwaarder. De lokale politiek wordt langs niet meer overal gecontroleerd door oplettende en onderzoekende journalisten. In 2008 werd al in een onderzoek van de University of Cardiff, the Cardiff School of Journalism (klik hier voor pdf) werd geconstateerd dat Britse kwaliteitskranten meer dan 300% artikelen zijn gaan produceren waarvan 54% met een pr-achtergrond (persberichten). 
 
Oud nieuws dus. Terwijl de wereld van de economische crisis, via Euro-crisis naar vluchtelingen-crisis gaat, en de wereld meer dan ooit geregeerd wordt door economische belangen en multinationale bedrijven en de economische ongelijkheid toeneemt, komen journalisten steeds minder toe aan het controleren en verifiëren van nieuwe feiten. Ze functioneren vaak als een doorgeefluik. Het aantal spindoctors, communicatieadviseurs groeit intussen met de dag. Bij steeds meer mensen groeit het wantrouwen in publieke instituties. De journalist staat niet veel meer in aanzien dan de politicus, dat tot een zeer bedenkelijk niveau is gedaald. De vrije pers staat in de gehele westerse wereld onder druk en tegelijkertijd ondergaan de democratieën een stress test van jewelste. Hierover wil ik dus niet te veel over uitweiden. 
 
Tussen commercie en journalistiek stond vroeger een dikke muur tussen. Die muur brokkelt gestaag af. De onafhankelijkheid van de journalist moet boven alles gewaarborgd zijn. De Persgroep van de Belgische familie Van Thillo heeft wervende filmpjes gemaakt om adverteerders te behagen. Het gaat om een case waarin de rol van ING belicht moet worden in een nieuwe vorm van journalistiek. Artikelen worden op maat gemaakt die in alle regionale edities van de kranten kunnen verschijnen. De onafhankelijke site Apache, opgericht door voormalige journalisten van de krant De Morgen (onderdeel van de Persgroep) publiceerde enkele citaten van de tevreden klant van de uitgever. Nieuwe journalistiek noemen we dit (zie ook dit artikel ‘Hoe de Persgroep zijn journalistieke ziel verkoopt’, op de site van FTM).
 
Democratie heeft behoefte aan meer waarheidsvinding niet aan pseudo journalistiek. In FTM proberen we daar iets aan te doen. We proberen te laten zien dat het ook anders kan. Het is het grootste belang om het vertrouwen terug te winnen van het publiek. Dat kan door als journalist steeds de waarheid proberen te vinden en zo een bijdrage te leveren aan een rechtvaardiger en betere wereld. Maatschappelijke opbrengst is niet goed in geld uit te drukken, maar is voor een samenleving als geheel van grote waarde. Dat behoren alle betrokkenen te snappen, niet in het minst de eigenaren van die media. Het gaat erom om duurzaam de macht te controleren en niet om tweecijferige rendementspercentages te halen. In de journalistiek kan je een begrensd rendement halen van niet meer dan 2 of 3 procent. Overwinsten vloeien terug in de onderneming. Geld verdienen in de journalistiek is in deze tijd geen eenvoudige opgave. Toen wij in 2010 begonnen met FTM verklaarden velen ons voor gek om op internet diepgravende artikelen te publiceren. Achter de computer zouden mensen maar een aandacht spanne van enkele minuten hebben, niet meer dan 500 woorden lang. Wij schromen niet om artikelen te publiceren van enkele duizenden woorden. Onze best gelezen artikelen zijn juist de langere verhalen. Mensen zijn bereid daarvoor te betalen. Nieuws dat binnen enkele seconden overal beschikbaar is, heeft nauwelijks nog waarde. Media ontdekken ook steeds meer dat ze onderscheidend kunnen zijn door diepgravende journalistiek. Zelfs het Amerikaanse Buzzfeed dat zich onderscheidt door liederlijke lijstjes, schunnige teksten en door zijn totale overlevering aan commerciële belangen, investeert in onderzoeksjournalistiek. 
 
Bij FTM richten we ons op onderzoeksjournalistiek. We volgen de geldstromen en brengen het in kaart. We kiezen voor maatschappelijke relevantie voor sectoren die voor een groot publiek van belang zijn: de zorg, de financiële sector en de voedingssector. Niet meer op dit moment. We zoeken ook uit hoe zaken anders kunnen worden aangepakt. De macht te controleren is belangrijk, maar het gaat ook om het vervolg van het verhaal. We willen constructief zijn. Journalistieke onafhankelijkheid heeft een prijs. Kan ook alleen bewerkstelligd worden door een welwillend publiek. Een publiek dat bereid is daar een geldelijke bijdrage voor te leveren. Gebruik maken van de wisdom of the crowd. Hoe mooi is het om mensen te kunnen vertellen dat ze zelf hebben bijgedragen aan een onthulling die maatschappelijk impact heeft gehad. 
 
Onderzoeksjournalistiek draagt bij aan een betere en rechtvaardiger samenleving. Meer en meer mensen beginnen dat in te zien. Dat zie ik aan de resultaten die wij zelf en collega’s elders behalen. Ik ben ervan overtuigd dat onderscheidende diepgravende journalistiek aan het begin van een bloeiperiode staat.
Wat me opviel bij de voorgaande inleidingen is, dat het vooral ging over het proces, niet over de inhoud, terwijl het daarover moet gaan. Wat is relevant, dat moet het uitgangspunt zijn.